Gdy w organizmie po cichu rozwija się cukrzyca, rzadko myślimy o tym, że stopy mogą stać się polem prawdziwej bitwy o zdrowie i życie. Według najnowszych danych w Polsce z cukrzycą zmaga się już blisko 4 miliony osób, a statystyki dotyczące powikłań mrożą krew w żyłach. Jak celnie zauważają eksperti z Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran, problem ten przez lata był spychany na margines, choć rokowania w zaawansowanych stadiach przypominają najcięższe choroby nowotworowe. Co sprawia, że tak wielu pacjentów wciąż traci kończyny, zamiast otrzymać skuteczną pomoc na wyciągnięcie ręki?
Wszystko zaczyna się zazwyczaj bardzo niewinnie – od drobnego otarcia, pieczenia w stopie lub z pozoru błahego zrogowacenia, które przy uszkodzonych przez neuropatię nerwach obwodowych nie wywołuje alarmującego bólu. Pacjent nie czuje, że wkładka w bucie obciera naskórek, a drobnoustroje robią swoje. Kiedy w grę wchodzą zaburzenia ukrwienia, zwykła ranka zamienia się w trudno gojące się owrzodzenie. I tu pojawia się największy absurd polskiego systemu ochrony zdrowia, o którym głośno mówią specjaliści tacy jak dr n. med. Przemysław Lipiński: koszty ratowania kończyny i skomplikowanego leczenia wielospecjalistycznego często przerastają możliwości placówek, a szpitale realizujące te procedury nierzadko zostają pod kreską. (Żeby było zabawniej – albo raczej tragikomicznie – w urzędniczych tabelach łatwiej znaleźć środki na protezę niż na realne zapobieganie dramatu).
Statystyka, która przeraża: Kilkanaście amputacji dziennie
Skala zjawiska przerosła dotychczasowe prognozy. Z szacunków wynika, że z zespołem stopy cukrzycowej może borykać się w naszym kraju nawet od 200 do 250 tysięcy chorych. Wskaźniki tzw. wysokich amputacji kończyn dolnych w Polsce należą do najwyższych w całej Europie. Średnio co dwie godziny dochodzi do operacji, w której pacjent traci nogę lub jej część. W praktyce oznacza to, że każdego dnia kilkunastu Polaków zostaje okaleczonych z powodu powikłań cukrzycowych.
Ciekawe, a zarazem bolesne jest to, że większość tych dramatycznych zabiegów – bo aż 75 do 80 procent – można byłoby z powodzeniem wyeliminować, gdyby zadziałał mechanizm wczesnego wykrywania i skoordynowanej opieki. Tymczasem chorzy często kręcą się w kółko, trafiając od chirurgia do diabetologa, bez jasnej ścieżki prowadzącej do specjalistycznych pracowni leczenia ran. „Chodzenie od Annasza do Kajfasza” w polskiej Służbie Zdrowia to zresztą sport narodowy, w którym stawką nie są medale, a ludzka sprawność.
Gdy brakuje systemu, ratunkiem staje się profilaktyka
W obliczu systemowych niedomagań ogromną wagę zyskują akcje społeczne oraz inicjatywy edukacyjne. Dobrym przykładem są organizowane w listopadzie cykliczne wydarzenia, takie jak Tydzień Świadomości Stopy Cukrzycowej czy ogólnopolskie akcje darmowych badań przesiewowych (gdzie w kilkadziesiąt minut można ocenić tzw. czucie ochronne oraz krążenie za pomocą prostego włókna monofilamentu). Podobne inicjatywy pokazują, że kluczem do sukcesu jest prostota – czasem wystarczy niespełna 10 minut, by uchronić pacjenta przed wieloletnim cierpieniem.
Nie bez znaczenia są też nowe technologie, w tym aplikacje mobilne wspierające wstępną ocenę ran na podstawie zdjęć czy pilotażowe programy interdyscyplinarne, które w ośrodkach takich jak te w Szamotułach czy Lublinie udowodniły ponad 90-procentową skuteczność w ratowaniu zagrożonych kończyn. Pozostaje jednak pytanie: dlaczego rozwiązania, które w warunkach pilotażu ratują tysiące nóg, tak opornie wchodzą do stałego koszyka świadczeń gwarantowanych?
Najważniejsze fakty w pigułce:
- 4 miliony – szacowana liczba osób z cukrzycą w Polsce.
- Ok. 250 tysięcy – pacjentów zagrożonych lub dotkniętych zespołem stopy cukrzycowej.
- 30% do 60% – wskaźniki śmiertelności (odpowiednio w ciągu 5 lat od diagnozy powikłania oraz po przebytym zabiegu amputacji, co stawia stopę cukrzycową na równi z ciężkimi nowotworami).
- ~6 tysięcy – roczna liczba wysokich amputacji kończyn w Polsce.
Rozwiązanie problemu stopy cukrzycowej wymaga nie tylko dokształcania personelu pierwszego kontaktu, ale przede wszystkim przestawienia zwrotnic w finansowaniu NFZ – tak, aby opłacało się pacjenta leczyć i ratować, a nie tylko ciąć koszty statystyk na sali operacyjnej. Bo utrata kończyny to dla chorego nie tylko fizyczny ubytek, ale najczęściej również utrata samodzielności, pracy i dawnego życia.
Źródło: www.rynekzdrowia.pl
