Oto fascynujący dowód na to, że nasze ciało wie o nas znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać, i często wyprzedza nasze własne uświadomione procesy myślowe. Jak wskazują najnowsze doniesienia medialne bazujące na badaniach opublikowanych m.in. w „Scientific Reports”, opublikowane w dniach **19–21 września 2026 roku**, nawet najmniejsze, niemal niezauważalne gołym okiem zmiany wielkości źrenic potrafią precyzyjnie sygnalizować, jak skutecznie nasz mózg przetwarza informacje pamięciowe. Co najbardziej zaskakujące, ten unikalny sygnał pojawia się w ułamkach sekund zanim w ogóle uświadomimy sobie fakt zapamiętywania lub przypominania. Przełomowe analizy przeprowadzone przez zespół ekspertów, w tym badaczy z Politechniki Gdańskiej, otwierają zupełnie nowe horyzonty w nieinwazyjnej diagnostyce neurologicznej, dając nadzieję na prosty podgląd kondycji naszych szarych komórek.
Przez dziesięciolecia neurologia i neuropsychologia poszukiwały metod pozwalających zajrzeć w głąb ludzkiego umysłu bez sięgania po drastyczne środki. Choć tradycyjne podejścia, takie jak śródczaszkowa elektroencefalografia (iEEG) stosowana u pacjentów z lekooporną padaczką, oferują niespotykaną precyzję, wymagają one wszczepiania elektrod bezpośrednio do struktur mózgowych. To sprawia, że metody te są zarezerwowane wyłącznie dla skomplikowanych przypadków klinicznych. Teraz jednak naukowcy skierowali swoją uwagę na pupilometrię, czyli precyzyjny pomiar średnicy źrenicy, który można realizować w sposób całkowicie bezpieczny i bezinwazyjny.
Źrenica jako zwierciadło procesów poznawczych
Każdy z nas wie, że oczy reagują na światło – kurczą się w pełnym słońcu i rozszerzają w mroku, niczym przysłona w profesjonalnym aparacie fotograficznym. Okazuje się jednak, że układ nerwowy steruje nimi o wiele bardziej finezyjnie. Za rozszerzanie i zwężanie źrenic odpowiadają również neuroprzekaźniki regulujące uwagę, stan pobudzenia oraz procesy uczenia się. Kiedy nasz mózg intensywnie pracuje nad zakodowaniem nowej wiadomości lub wyciągnięciem jej z zakamarków pamięci długotrwałej, w ciele zachodzi kaskada reakcji autonomicznych. Dr hab. Michał T. Kucewicz z Politechniki Gdańskiej celnie zauważył, że rozwartość źrenicy stanowi prawdziwe okno na świat skomplikowanych procesów poznawczych umysłu.
Wspomniane międzynarodowe badania, w których obok polskich inżynierów i naukowców wzięli udział specjaliści z Politechniki Czeskiej w Pradze oraz amerykańskiej Mayo Clinic, przyniosły unikalne korelacje. Analizując jednocześnie zapisy aktywności elektrycznej mózgu oraz zachowanie ludzkich oczu u siedmiu pacjentów wykonujących zadania pamięciowe, udowodniono, że dynamika zmian źrenicy idealnie odzwierciedla wewnętrzny rytm pracy struktur odpowiedzialnych za pamięć. Szczerze mówiąc, im głębiej nauka wchodzi w te zależności, tym bardziej zaciera się granica między tym, co kontrolujemy świadomie, a autonomicznym językiem, jakim mówi do nas nasze własne ciało.
Nowa era diagnostyki neurologicznej?
Perspektywy, jakie otwierają się dzięki tym odkryciom, są wręcz fascynujące. Zaburzenia pamięci towarzyszą dziś najpoważniejszym wyzwaniom współczesnej medycyny, takim jak starzenie się społeczeństw, choroba Alzheimera czy różne postacie demencji. Tradycyjne testy neuropsychologiczne bywają subiektywne, a pacjenci często maskują swoje problemy. Gdyby w przyszłości udało się przekuć pupilometrię w powszechnie dostępne narzędzie diagnostyczne, wizyty u neurologa mogłyby wyglądać zupełnie inaczej.
- Nieinwazyjność: Badanie opierałoby się na zaawansowanych kamerach na podczerwień, bez bolesnych zabiegów.
- Szybkość reakcji: Systemy mogłyby wychwytywać mikrozmiany w ułamkach sekund, oceniając kondycję struktur odpowiedzialnych za pamięć.
- Wszechstronność: Technologia ta mogłaby znaleźć zastosowanie w monitorowaniu skuteczności leków psychotropowych oraz wczesnym wykrywaniu zaburzeń poznawczych.
Choć do momentu, w którym okulary z zaawansowaną optyką podczerwieni staną się standardowym gadżetem w gabinetach lekarskich, minie jeszcze trochę czasu, sam kierunek badań budzi ogromny optymizm. Kto wie, być może już niedługo wystarczy jedno spojrzenie w obiektyw urządzenia pomiarowego, aby dowiedzieć się, jak sprawnie nasz mózg zdał dzisiejszy test z zapamiętywania.
Źródło: www.rynekzdrowia.pl
