Gdy diagnoza lekarska odbiera wszelką nadzieję, a medycyna konwencjonalna bezradnie opuszcza ręce, pacjenci oraz ich rodziny szukają ratunku tam, gdzie ból powinien być łagodzony z największą empatią. Jak jednak wynika z alarmujących danych i doniesień branżowych, rzeczywistość polskiej opieki paliatywnej mocno rozmija się z oficjalnymi statystykami. Choć na papierze gwarantowano zniesienie limitów i miliardowe budżety, setki chorych u kresu życia wciąż odbijają się od zamkniętych drzwi placówek medycznych, stając przed brutalną ścianą systemowych zapaści i niedofinansowania, o czym szeroko informuje materiał Medycyna paliatywna – informacje. Czytaj więcej na rynekzdrowia.pl.
Współczesna medycyna paliatywna to w teorii filar systemu ochrony zdrowia, który ma zapewniać godne warunki odchodzenia oraz ulgę w cierpieniu zarówno somatycznym, jak i psychicznym. W praktyce jednak, jak co rusz wykazują raporty Najwyższej Izby Kontroli oraz relacje samego środowiska medycznego, system trzyma się dziś głównie na poświęceniu lekarzy, pielęgnacji aniołów w fartuchach oraz dramatycznej desperacji rodzin. Co tak naprawdę dzieje się za drzwiami hospicjów domowych i stacjonarnych? Odpowiedź na to pytanie mrozi krew w żyłach, zwłaszcza gdy spojrzymy na lawinowo rosnącą liczbę potrzebujących w starzejącym się społeczeństwie.
Finansowe kuriozum i zatory w płatnościach
Choć formalnie Narodowy Fundusz Zdrowia zapewnia, że świadczenia z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej są całkowicie nielimitowane, rzeczywistość bywa brutalnie prozaiczna. Do opinii publicznej regularnie docierają informacje o czasowym wstrzymywaniu nowych przyjęć przez niektóre placówki – i to pomimo posiadania wolnych łóżek. Głównym winowajcą tej sytuacji są opóźnienia w rozliczeniach i płatnościach po stronie funduszu. Placówki ponoszą ogromne koszty bieżące, a gdy pieniądze z kontraktów nie trafiają na konto na czas, dyrektorzy hospicjów stają pod ścianą. Zamiast ratować chorych, muszą kalkulować, czy placówka przetrwa kolejny miesiąc.
To trochę tak, jakby państwo gasiło pożar benzyną: z jednej strony deklaruje się wzrost nakładów finansowych (które w ostatnich latach skoczyły z poziomu około 1 mld zł do blisko 1,7 mld zł rocznie), z drugiej zaś biurokratyczna machina skutecznie dusi inicjatywy lokalne. Warto w tym miejscu zauważyć, że pacjent nieprzyjęty do hospicjum domowego czy stacjonarnego nie znika – trafia na zwykły oddział szpitalny. Tam jednak personel często nie posiada ani specjalistycznego sprzętu, ani odpowiedniego przeszkolenia w uśmierzaniu specyficznego, terminalnego bólu, co drastycznie obniża standard ostatnich chwil życia chorego.
Sztywny katalog chorób i dramatyczne braki kadrowe
Kolejnym potężnym grzechem polskiego systemu jest anachroniczny, zamknięty katalog zaledwie ośmiu grup chorób, które uprawniają dorosłego pacjenta do bezpłatnego objęcia opieką paliatywną w ramach NFZ. Choć nowotwory wciąż stanowią miażdżącą większość podopiecznych (blisko 90%), osoby cierpiące na równie wyniszczające choroby nienowotworowe – zaawansowane schorzenia neurologiczne, kardiologiczne czy skrajne niewydolności oddechowe – często są odprawiane z kwitkiem, bo ich jednostka chorobowa „nie mieści się w paragrafie”.
Do tego dochodzi głęboki kryzys kadrowy. Medycyna paliatywna wprawdzie figuruje jako dziedzina priorytetowa, lecz zainteresowanie młodych lekarzy tą ścieżką kariery jest znikome. Egzamin specjalizacyjny zdaje rocznie zaledwie 30–40 medyków w całym kraju. Praca z cierpiącymi pacjentami u kresu życia obciąża psychicznie, a warunki finansowe oferowane w ośrodkach budżetowych rzadko kiedy stanowią realną konkurencję dla komercyjnych klinik. W rezultacie polskie hospicja opierają się na seniorach w zawodzie, których siły fizyczne i psychiczne zbliżają się do nieuchronnego, krytycznego limitu.
Światełko w tunelu: Zwierzęta w hospicjach i nadzieja na zmiany
Mimo ponurego obrazu statystyk, w systemie pojawiają się także jaskółki pozytywnych zmian. Głośnym echem w całym kraju odbiły się niedawne prace sejmowej Komisji Zdrowia nad projektem nowelizacji przepisów, które mają zagwarantować pacjentom stacjonarnych hospicjów prawo do kontaktu, a nawet tymczasowego pobytu ze zwierzętami domowymi. Inicjatywa ta, wspierana m.in. przez środowiska akademickie i oparta na specjalnych kartach rekomendacji, ma walczyć z epidemią samotności u schyłku życia. Dla wielu terminalnie chorych osób ukochany pies czy kot bywa wszak jedynym, najwierniejszym towarzyszem.
Czy to jednak wystarczy, by uratować system? Bez pilnego rozszerzenia kryteriów kwalifikacji pacjentów, realnego uszczelnienia płatności oraz kompleksowego wsparcia dla kadr medycznych, opieka paliatywna w Polsce nadal będzie balansować na krawędzi wydolności. Godna starość i bezbolesne odejście to bowiem nie luksus, lecz fundamentalne prawo człowieka, o którym państwo nie powinno przypominać sobie wyłącznie przy okazji oficjalnych raportów i świątecznych zbiórek charytatywnych.
Źródło: www.rynekzdrowia.pl